Phlizz
Online magazine van het Lewis Carroll Genootschap
Als je, net als ik, al geruime tijd Carroll gerelateerde boeken, geschriften, brochures en pamfletten verzamelt, kom je soms vreemde dingen tegen. De ene keer bestaat er een (zeer) verre verwantschap met Alice en/of Lewis Carroll, de andere keer ligt die verwantschap meer voor de hand. Onder het kopje “Curieuze Carrollachtige adepten/verwijzingen” licht ik er in Phlizz een aantal van uit die in Nederland zijn verschenen.
Liesje in het Droomenland
Ruim 100 jaar geleden (ergens tussen 1910 en 1920) verscheen het vreemde kinderverhaal Liesje in het Droomenland. Het is een uiterst zeldzaam boekje. Alleen de Centrale Bibliotheek in Rotterdam schijnt een fysiek exemplaar te bezitten. Bij mij was tot voor kort dit prentenboek niet bekend, voordat het tussen soortgelijke verhalen/prentenboeken als onderdeel van een lotnummer bij een veiling te koop werd aangeboden. Ik viel voor de titel. Tenslotte lijkt de naam Liesje heel erg op de naam Lize van de allereerste Nederlandse uitgave van Alice in Wonderland: Lize’s Avonturen in het Wonderland (1875). En Droomenland lijkt ook heel erg op de titel van de 1e en 2e druk van de Eleonora Mann Alice’s (1887 en 1893) : Alice in het land der Droomen.
Het verhaal telt 6 tekstpagina’s met kleine zwart/wit illustraties en 6 gekleurde paginagrote illustratiepagina’s, die geniet aan elkaar vastzitten. Het geheel toont zeer kwetsbaar. Afmetingen zijn 24 x 33 cm. Er zijn verder geen gegevens over dit boekje bekend.
Een korte samenvatting van Liesje
Liesje valt in slaap en wordt bezocht door een sprookjesfee die haar meeneemt naar dromenland, waar al de helden en heldinnen van haar sprookjes wonen. Daar ontmoet Liesje als eerste een aardige jongen die haar door dromenland begeleidt, langs de boze fee uit Doornroosje, tot ze uitkomen in een grote tuin bij het huis van een Reuzenkoning en Reuzenkoningin die een Liliputter-prinsje op visite hebben. Assepoester past daar haar muiltjes en lacht er heel vriendelijk bij. Dit in tegenstelling tot de Reuzenprinses, die bekend staat als de “prinses die niet meer lachen kan”. Maar Liesje weet zeker dat dat verholpen kan worden als die arme prinses en haar ongelukkige ouders die gekke stoet van zwaan-kleef-aan straks voorbij zien komen. De jongen kende dat sprookje niet en zo vertelde Liesje het volgende:
Waar doet dit aan denken?
De contouren van dit sprookje ben ik eerder in een serie Alice-boeken tegengekomen. Ik heb in Phlizz indertijd een essay geschreven over de bewerker van diverse Alice-boeken, Henricus Petrus van den Aardweg. Een opfrissing:
Van den Aardweg was een Nederlandse journalist, dichter en prozaschrijver (Hoorn 1899 – Amsterdam 1971) en werkte aanvankelijk in de handel, later was hij journalist en correspondent van verschillende kranten in Parijs en Rome en daarnaast tevens adviseur van een uitgeverij.
Als broodschrijver, schreef hij veel (bewerkte) jeugdliteratuur, onder meer gebaseerd op historische figuren en gebeurtenissen. Hij gebruikte daarbij veel pseudoniemen, zoals Annie Aalbers, Henri van Hoorn, Johanna van Munching (de meisjesnaam van zijn vrouw was von Münching). In ca. 1937 (datering Koninklijke Bibliotheek) verscheen een ietwat vreemde Nederlandse boekuitgave van Alice in Wonderland.
Gezien de spelling moet deze uitgave zeker uit de jaren voor de Tweede Wereldoorlog dateren.
De titelpagina vermeldt L. Carroll: opnieuw naverteld door Henri van Hoorn. Het betreft een uitgave uit de serie A van “Goede Lectuur” (Amsterdam), bevat geen illustraties en telt 113 pagina’s. Op de voorplaat kun je in kleur een meisje, een dwergelfje en een kasteel op de achtergrond zien, waarschijnlijk getekend door de Spaanse striptekenaar Juan Pérez del Muro (1895-1949). Het vreemde aan dit waardeloos uitgegeven boek (slecht gebonden/gezet (een muizenstaart van 2½ pagina’s!), gebrekkig gedrukt, beroerd vertaald/bewerkt, geen illustraties (schandalig, een Alice-boek onwaardig!)) en daardoor redelijk zeldzaam, is dat Henri van Hoorn in het begin van het verhaal er een sprookje, getiteld “Een vreemde prinses” van 9 pagina’s bij verzint waarin een dwerg ten tonele verschijnt die het probleem moet oplossen waarom de prinses in een koninkrijk met oude ouders elke mogelijke huwelijkskandidaat uitlacht. Aan het eind van het boek als Alice weer wakker wordt, valt haar zus in slaap en droomt vervolgens over het Wonderland van Alice. In deze nieuwe droom van 4½ pagina’s vertellen een aantal figuren uit Wonderland haar over Alice. Later wisselen Alice en haar zus hun ervaringen over Wonderland uit. Dit boek telt 113 pagina’s, waarvan er 13½ (bijna 12%), aan de fantasie van Henri van Hoorn zijn ontsproten.
Ik heb me altijd al afgevraagd waar dit sprookje binnen Alice vandaan is gekomen, maar het prentenboek Liesje in het Droomenland zou best eens de opmaat geweest kunnen zijn voor het sprookje Een Vreemde Prinses. De opzet is wel iets anders. De prinses heeft in de Hoorn-versie de uitlach-ziekte, elke potentiele prinskandidaat wordt keihard uitgelachen. Het tegenovergestelde vindt in het Liesje-verhaal plaats. De Liesje-prinses kan in dit verhaal juist niet lachen. De Hoorn-dwerg wordt een Liesje-houthakker en de afstotelijke Hoorn-dwerg wordt vervangen door een vreemde Zwaan-Kleef-Aan stoet. De Hoorn-dwerg blijft die vreemde Hoorn-prinses dagenlang zo hard uitlachen tot ze wel 1000 van dat soort lachende afstotelijke dwergen in haar droom voorbij ziet komen die haar continu met z’n allen maar blijven uitlachen. Dan begrijpt ze pas de moralistische boodschap van de Hoorn-dwerg en ze leeft nog lang en gelukkig met de Hoorn-dwerg, die ondertussen in een mooie Hoorn-prins is veranderd. Daarentegen begint de Liesje-prinses, die nooit lacht, zo onbedaarlijk te lachen, als ze de houthakker met zijn absurde gevolg ziet aankomen dat de koning weet dat er een huwelijk met de houthakker (omgetoverd tot een Liesje-prins) aan zit te komen.
Nog een paar illustraties, die een beetje uit de toon vallen bij dit moralistische kinderverhaal om een indruk te krijgen van het boekje.
Ruizenaar, 01/01/2026