Phlizz
Online magazine van het Lewis Carroll Genootschap
Zoals Lewis Carroll vele brieven schreef aan kinderen, zo schreef ik brieven aan mijn kleinzoon. Daniel is zijn naam, geboren en getogen in Kaapstad. Engelstalig opgevoed. In mijn brieven aan mijn kleinzoon Daniel refereer ik meermaals aan Lewis Carroll, in het bijzonder aan Through the Looking – Glass and What Alice Found There.
Mijn verhalen over Alice aan mijn kleinzoon zijn verbonden met de dubbele ontdekking door mij van Lewis Carroll.
Ontdekking 1.
In 1970 – ik studeer filosofie in Nijmegen – maak ik kennis met het boek De Pragmatische Aspecten van de Menselijke Communicatie door Paul Watzlawick, Janet H. Beavin en Don.D.Jackson.
In dit boek gaat het over interactie in communicatie, afwijkingen daarbinnen en over paradoxen. Het werk was voor mij een eye-opener in tweeërlei zin. Mij werd allereerst duidelijk hoe gecompliceerd communicatie tussen mensen kan zijn; ten tweede ontdekte ik het werk van Lewis Carroll in het boek van Watzlawick e.a. In de door de schrijvers gebruikte voorbeelden om te verduidelijken wat er kan gebeuren in de menselijke communicatie, wordt Lewis Carroll geciteerd. Ik vergeet nooit meer de passage over de ontmoeting van Humpty Dumpty en Alice, waarover ik MOEST schrijven aan mijn kleinzoon in Kaapstad. Dat gebeurde in een van de essayistische brieven die ik in de periode 2020-2022 heb geschreven aan hem.
In een brief aan mijn kleinzoon schrijf ik aan de hand van Watzlawick e.a. over symmetrie en complementariteit in communicatie en het door hen gebruikte voorbeeld uit Alice Through the Looking Glass:
“Dear Daniel, we can see what happens when there is no symmetry or complementarity at all in the next story about Alice and Humpty Dumpty. You can find this story in Alice Through the Looking Glass by Lewis Carroll and as a quote also in the book Pragmatics of Human Communications of Watzlawick and others. Well, Daniel, it was precisely this quote that moved me deeply. Let’s look to the communication between Alice and Humpty Dumpty.
“I don’t know what you mean by ‘glory’”, Alice said.
Humpty Dumpty smiled contemptuously.
“Of course, you don’t – till I tell you. I meant ‘there’s a nice knock-down argument for you!’”
“But ‘glory’ doesn’t mean ‘a nice knock-down argument’,” Alice objected.
“When I use a word,” Humpty Dumpty said in rather a scornful tone, “it means just what I choose it to mean – neither more nor less.”
“The question is,” said Alice “whether you can make words mean different things.”
“The question is,” said Humpty Dumpty, “which is to be master – that’s is all!”
Well, so far Humpty Dumpty in his non-dialogue with Alice. For him there is no doubt about his ideas and behavior. No symmetry, no complementarity at all between Alice and Humpty Dumpty.
I’m sure that you recognize this story of Humpty Dumpty. At least I do that for myself.
You can speak about the Humpty Dumpty syndrome. We also don’t doubt from time to time about our own ideas and behavior. We and only we know the truth!
If you like – please let me know – I want to work this out. I will do that with the help of the Norwegian philosopher Arne Naess and his vision about truth.”
Uit: Letters to my Grandson, Willem-Wyl Jansen-privé uitgave 2022
De hierboven in mijn brief vermelde passage over Humpty Dumpty heeft mij voor altijd duidelijk gemaakt dat macht in communicatie gebruikt kan worden om woorden hun inhoud te laten verliezen en deze woorden alleen maar in te zetten als (machts)instrumenten om de ander te overtroeven (eufemistisch gesteld).
Het lezen van Watzlawick e.a. heeft mij in aanraking gebracht met het werk van Lewis Carroll. Ik ben min of meer blijven hangen in mijn liefde op het eerste gezicht voor zijn werk Through The Looking Glass. Vanaf 1970 verzamel ik uitgaven van Alice Through the Looking Glass. Ik zoek naar vroege uitgaven (vaak niet te betalen), uitgaven in verschillende talen en bijzondere illustraties. In de loop der jaren is mijn focus komen te liggen op de illustraties. Soms moet je geluk hebben bij het verzamelen. Zo trof ik lang geleden een boekverkoper aan achter zijn kraam op de boekenmarkt van Diepenheim. Op mijn vraag of hij iets van Lewis Carroll bij zich had, antwoordde hij thuis (In Duitsland) een bijzonder exemplaar te hebben. Ik mocht het ophalen in Kleve. Drie weken later ontmoet ik de man uit Diepenheim opnieuw op de afgesproken marktplaats in Kleve. Hij vertelt mij dat hij uitgever van beroep is geweest en in die periode lid was van Büchergilde Gutenburg. In 1993 wordt in opdracht van het genoemde Büchergilde de Lizenzausgabe Album Für Alice uitgebracht door Hoffmann und Campe Verlag, Hamburg.
Album für Alice is niet alleen een Sonderausgabe voor het Büchergilde; het is voor mij een kostbaar bezit met schitterende illustraties. Vooral de prachtige pentekeningen en aquarellen van Albert Schindehütte spreken mij aan.
Albert Schindehütte-1992
Ontdekking 2.
In 1971 lees ik een artikel in het befaamde blad De Gids, cultureel en literair tijdschrift sinds 1837! In nummer 3/1971 schrijft de filosofe E.M.Barth een kort essay over de Noorse filosoof Arne Naess. En zie, in haar artikel kom ik voor de tweede keer het verhaal van Humpty Dumpty tegen. Hetzelfde verhaal (zie hierboven) dat Watzlawick e.a. hebben gebruikt, wordt door Barth aangewend om duidelijk te maken waartoe aprioristisch denken kan leiden. In dit denken wordt uitgegaan van evidenties, die waar en noodzakelijk zijn. Dat kan leiden tot de positie die Humpty Dumpty inneemt in de aangehaalde ontmoeting met Alice , zoals geciteerd door Watzlawick e.a. en ook Barth. Voorts beschrijft Barth de interessante positie die Arne Naess in de discussie over het aprioristisch denken inneemt. Over Naess schrijf ik in een van mijn brieven aan mijn kleinzoon het volgende:
“In her essay, Barth makes it clear that Naess opposes to a-priorism and calls himself an anti-apriorist. I read further in the essay of Barth and discover that Naess not only studied philosophy but also psychology.
Naess worked for six months as a clinical psychologist in Vienna. There he came into contact with members of the Vienna Circle, scientists who were skeptical about everything that is not logical or positively demonstrable in an experience. Naess got the idea that something was wrong. He thought that the people of the Vienna Circle did not go far enough, and Naess made the choice not to agree with the idea that only logical statements and experience determine (true) knowledge. This idea stands for doubt about everything that is beyond logical and empirical experience. Naess opts for a radical skepticism and believes that we should be willing to re-examine everything. His slogan was: Inquiry not science! And with this, he wanted to prevent us from becoming lazy, being happy with our scientific results and too much loving the meanings given to words. What does Naess say in return and how important is that in the discussion about truth?
Naess invites us to do two things. First in order to discover the meaning of words / concepts, we must always “sharpen the pencil”. We write down with a pencil what something means. We have to “sharpen the pencil”, that is to say: we examine the existing meaning for its right to exist and thus develop our knowledge and insight about what is meaningful, useful and true. Second, for Naess it is very important not to do this alone. We have to enter into a dialogue with other people. This is precisely what he brings into me: acquire knowledge together with the other!Arne Naess made it clear to me years ago how important dialogue is in discovering truth.”
Uit: Letters to my Grandson, Willem-Wyl Jansen
Conclusie.
Met zijn verhalen over de ontmoetingen tussen Humpty Dumpty en Alice maakt Lewis Carroll paradoxaal genoeg het belang van de dialoog voor mij op bijzondere wijze duidelijk. Watzlawick e.a. citeert Lewis Carroll om duidelijk te maken wat kan gebeuren in asymmetrische communicatie. De filosofe Barth voert Humpty Dumpty op om de positie van Arne Naess helder neer te zetten. Ik blijf mij verbazen over Lewis Carroll en zal doorgaan om de betekenis van zijn werk verder te leren kennen door steeds opnieuw – zoals Naess mij leerde -“to sharpen the pencil”.
Willem-Wyl Jansen
Maastricht 2025