Phlizz
Online magazine van het Lewis Carroll Genootschap
Twee verrassende – en eerlijk gezegd pijnlijk slechte – Nederlands/Engelse uitgaven van Alice in Wonderland zijn sinds kort te koop. Deze publicaties roepen vragen op over vertaalkeuzes, taalbeheersing en redactionele zorgvuldigheid, en vormen daarmee intrigerende, zij het minder geslaagde, voorbeelden binnen het brede spectrum van Nederlandse Carroll-uitgaven.
De Avonturen van Alice in Wonderland
Sinds kort worden bij boekhandels binnen de verzameling Alice-boeken ook Nederlandse vertalingen van het boek Alice in Wonderland door de firma Tranzlaty aangeboden. Vertalingen van Alice in Wonderland vanuit het Engels, Duits (!), Frans (!) en Spaans (!) naar het Nederlands. Uitgever en vertaling door Tranzlaty. Over Tranzlaty is vooralsnog zeer weinig concrete informatie beschikbaar. Het lijkt geen traditionele, gevestigde uitgeverij te zijn met een eigen fonds, redactie of duidelijke bedrijfsgeschiedenis. In de meeste gevallen waarin de naam opduikt, betreft het uitgaven – vaak tweetalig of vertaald werk – die via print-on-demand-platforms, zoals Amazon.nl en Bol.com worden aangeboden. De naam Tranzlaty wijst eerder op een vertaalservice of een handelshuis dat wordt gebruikt voor vertaalde uitgaven. Er is sprake van gebrekkig Nederlands en onnauwkeurige vertalingen. Er lijkt dus sprake te zijn van een beperkte controle of het ontbreken van een professionele eindredactie.
Afijn, ik heb tegen beter weten in toch maar de vertaling vanuit het Engels naar het Nederlands gekocht en dat viel inderdaad niet mee. Allereerst is volgens het colofon gebruik gemaakt van een verkorte Alice-versie van uitgeverij Samuel Gabriel & Sons uit 1916. De firma Sam’l Gabriel Sons & Co. een Amerikaanse uitgeverij uit New York (opgericht in 1892) was toonaangevend in kinderboeken, speelgoed en educatieve materialen en actief in de jaren 1910-1960.
Het is een paperback van 12,5 x 20,5 cm van 90 pagina’s en 20 zwart-wit tekeningen. Er is geen inhoudsopgave. De illustrator is onbekend. Het is een slecht gedrukte paperback waar de tekst van de volgende bladzijde al door de huidige pagina doorschijnt. Waar hebben wij dat eerder gezien! De Engelse tekst is aangepast door korte zinnen te gebruiken en stukjes tekst over te slaan. Bovendien ontbreken de hoofdstukken 9 en 10 uit de originele versie. De Nederlandse vertaling, zelfs met die korte Engelse zinnen en zonder moeilijke woorden, is zeer gebrekkig en verloopt moeizaam. Ook de opmaak van de tekst is tenenkrommend. Elke (afgebroken) Engelse zin wordt namelijk direct in het Nederlands vertaald, wat de leesbaarheid niet ten goede komt. Het ontbreken van een professionele eindredacteur is pijnlijk zichtbaar. Kortom, voor een Carroll-verzamelaar is dit bibliografisch eerder een curiosum dan een canonieke uitgave — interessant als verschijnsel van moderne uitgavepraktijken, maar niet als klassieke editie.
Geen boek waar ik erg trots op ben, van dat soort Alice-boeken heb ik er zo langzamerhand veel te veel van. Afijn, dat is het lot van een verzamelaar.
Alice’s Adventures in Wonderland
Een tweede merkwaardige nieuwe Nederlandse uitgave van Alice in Wonderland, waar ik ook niet trots op ben, is een Nederlandse Alice met als titel de originele Engelse titel: Alice’s Adventures in Wonderland. De uitgever Nordisk Menorah Press is een uitgeverij die zich richt op het publiceren van klassieke literatuur en filosofische werken in het Nederlands. De uitgeverij brengt bekende titels uit als paperbacks, vaak met een focus op tijdloze teksten. De boeken worden doorgaans uitgebracht als paperback met standaardafmetingen 215 x 135 x 10 mm. Andere boeken uit deze reeks hebben wel een Nederlandse titel. Het is dus een raadsel waarom dit bij dit boek niet het geval is.
Het is een boek zonder illustraties, bevat een voorwoord en een biografie van de auteur. Over de vertaling is niets vermeld, dus gezocht naar de firma Bookmundo die in het colofon vermeld staat. Bookmundo is een internationaal self-publishing platform dat gevestigd is in Rotterdam. Het bedrijf stelt auteurs in staat om in eigen beheer (zonder tussenkomst van een traditionele uitgever) boeken en e-books te publiceren, te drukken en te verkopen.
Bookmundo is een merk van het Rotterdamse bedrijf Mybestseller, een grote speler in de Europese self-publishing markt. De filosofie van het platform is om het uitgeefproces voor iedereen toegankelijk en kosteloos (geen opstartkosten) te maken, waarbij de winst wordt gedeeld zodra er een boek verkocht wordt Het bedrijf fungeert dus als een online gereedschapskist voor schrijvers waarin je gratis je eigen manuscript kunt uploaden en omzetten naar een fysiek boek of e-book. Bookmundo regelt de koppeling met grote verkoopkanalen zoals Bol.com, Amazon en fysieke boekhandels en maakt gebruik van printing-on-demand, wat betekent dat een boek pas gedrukt wordt zodra er een bestelling binnenkomt. Auteurs kunnen hun boeken ook direct verkopen via een eigen webshop-widget of sociale media. Maar wie is nu de vertaler? De vertaling kwam me wat bekend voor en inderdaad, na wat zoekwerk, bleek het de complete vertaling te zijn van een van de oude Alice-uitgaven van uitgeverij Ad Donker te Rotterdam. Dus van het tweetal vertalers C. Reedijk & A. Kossmann, weliswaar met een paar toegevoegde regels in het Frans uit de Franse Alice-vertaling op de bladzijden 16 en 37.
De opmaak van de tekst laat zeer te wensen over. Zie hiernaast als voorbeeld de vormgeving van de beroemde muizenstaart. Het is geen feest om dit boek te lezen. Dit boek is zeker niet ”veilig“ qua opmaak, de datering van de tekst en de illustraties (die ontbreken namelijk). Ik ontdekte dat bij de uitgave van Alice in Wonderland van een firma met internetadres www.hopt.nl in 2019 gebruik is gemaakt van dezelfde vertaling en lay-out als bij deze uitgave. Bij contact met uitgever Donker bleek men van deze uitgave niets te weten. Er zal naar gekeken worden. Wordt waarschijnlijk vervolgd.
01-04-2026