In dit artikel, dat een aantal kanttekeningen geeft bij het leven en werk van Lewis Carroll (die hij overigens nu en dan ook met zijn eigennaam ‘Dodgson’ aanduidt), bekent Brandt Corstius zijn liefde voor Alice in Wonderland. Jammer genoeg ziet hij ervan af om die liefde te onderbouwen: “Er zijn namelijk, heb ik gemerkt, een heleboel mensen die ‘Alice in Wonderland’ niet leuk vinden. Tegen die mensen heb ik niets te zeggen.” Hij beschouwt het zonder meer als kinderboek: “’Alice in Wonderland’ als satire op te vatten is dus even belachelijk als in een verward modern schilderij ‘moederliefde’ te willen zien.”
Zijn beweringen over de positie die Alice in Carrolls gehele leven ingenomen zou hebben, zijn in mijn ogen discutabel: “Alice is in ieder geval zijn enige, en levenslange, liefde geweest.” Wanneer hij zich uitlaat over de breuk tussen Carroll en de familie Liddell, heeft hij een voorkeur voor de verklaring dat Carroll te kennen had gegeven met Alice te willen trouwen.
Hij vindt Carrolls opstelling in zijn pamfletten teleurstellend. “In alle conflicten over de hervorming van de universiteit, stelt Dodgson zich onverminderd aan de meest conservatieve zijde op.” Dit is echter niet juist: er zijn wel degelijk gevallen waar Carroll de zijde van de vernieuwers koos (zoals over de invloed van fellows – in Christ Church ‘students’ genoemd – op het bestuur van het College) ofwel zelf een vernieuwende inbreng had (over de organisatie van verkiezingen) (Savenije, 2024). Brandt Corstius acht de onbenulligheid van de zaken waar Carroll zich over opwindt, kenmerkend voor de levenslange pietluttigheid.
Brandt Corstius is negatief over Carroll als wiskundige: “Dat hij in Oxford benoemd werd, toont ons de bijzonder lage plaats die de wiskunde daar innam.” “Het is niet geheel en al onvermogen: hij las eenvoudig niet wat er op wiskundig terrein in zijn tijd verscheen.” Dit oordeel is te ongenuanceerd. We zien in Carrolls werk op het gebied van wiskunde en logica weliswaar slechts sporadisch een citaat van of een verwijzing naar een andere auteur, maar hij stond wel degelijk open voor de wiskundige ideeën uit zijn tijd (Abeles, 2017, p. 18).
Terecht merkt hij op: “Florissanter is zijn werk op het gebied van de logika. Hiervoor had hij beslist talent.” Hij verwijst hierbij naar Symbolic Logic Part I (de manuscripten voor het niet tijdens Carrolls leven uitgegeven Part II zijn immers pas in 1977 gepubliceerd) en ziet daar “een soort automatische oplosmethode voor logische redeneringen.”
Opmerkelijk is dat hij de “Barbershop Paradox” (Carroll, 1894) Carrolls meest diepzinnige bijdrage noemt. Deze paradox is echter relatief eenvoudig te doorgronden: de crux zit in het al dan niet accepteren van de zgn. materiële implicatie. Het is toch vooral de paradox “What the Tortoise Said to Achilles” (Carroll, 1895) waardoor Carroll bekend is gebleven onder logici (Savenije, 2021, p. 83).
Brandt Corstius vermeldt ook Carrolls liefde voor puzzels, “een ideale combinatie van logika, humor en en beetje wiskunde”. Hij verwijst naar het boek Pillow Problems en met name naar de inleiding waarin Carroll schrijft dat hij puzzels nodig had om de gedachten af te leiden van “sceptical thoughs, which seem for the moment to uproot the firmest faith”. Daarbij ging het zowel om “blasphemous thoughts”, als “unholy thoughts” (Carroll, 1893, p. xv). “Wat waren die onheilige gedachten?” vraagt Brandt Corstius zich af. “Tegen de religie gericht? […] Of zijn het meer de gebruikelijke gedachten bij een man alleen in bed?”

De tweede keer dat Carroll voorkomt in het werk van Brandt Corsius, is in De reizen van Pater Key uit 1966. Hierin beschrijft Brandt Corstius onder het pseudoniem Raoul Chapkis de avonturen van de missionaris Jaap Key. Bij diens nogal ongelukkige aankomst op het afgelegen, kleine eiland Tristan da Cunha wordt hij begroet als “de oom van Alice in Wonderland”. Daarmee wordt verwezen naar het feit dat in 1881 de broer van Lewis Carroll op Tristan was aangekomen als Anglicaans missionaris waarbij zijn schip voor de kust zonk. De vele problemen die de bewoners van Tristan teisterden, leidden ook tot bemoeienis van Lewis Carroll zelf, zoals ik heb beschreven in Savenije (2025).

Overeenkomsten en verschillen in persoonlijkheid en leven

Er is een aantal opvallende overeenkomsten in persoonlijkheid en leven van Carroll en Brandt Corstius.

Laat ik beginnen bij het syndroom van Asperger. Brandt Corstius bekende zelf dat hij het had en er zijn sterke vermoedens dat dit ook bij Carroll het geval was. Veel voorkomende kenmerken van het syndroom zijn: bovengemiddelde intelligentie, neiging tot gestructureerd gedrag, gebrek aan inlevingsvermogen, moeite met sociale interactie, zeer specifieke interesses. Deze kenmerken zijn duidelijk bij beide heren herkenbaar.
Het syndroom was als zodanig nog niet bekend tijdens Carrolls leven en de Oostenrijkse kinderarts Hans Asperger die hier baanbrekend onderzoek verrichtte, werd pas in 1906 geboren. Maar volgens Zigmond (1999, p. 32) kunnen veel van Carrolls eigenschappen met Asperger worden verklaard. Bijzonder is de verklaring die Zigmond geeft voor Carrolls voorkeur voor jonge meisjes (1999, p. 38): “Wanneer iemand met het syndroom van Asperger een bepaald gedragspatroon heeft aangeleerd, is het uiterst moeilijk aan te passen.” Omdat Carroll was opgegroeid in het gezelschap van een groot aantal jongere zusjes, was hij gewend aan het gezelschap van prepuberale meisjes. “Hij wist hoe hij met hen om moest gaan en hoe zij op hem reageerden. Daarom denk ik dat hij hun gezelschap een omgeving vond waarin hij kon floreren.”
Brandt Corstius wond er geen doekjes om en zei over zichzelf: “Ik ben altijd een asperge geweest. Toen mijn moeder begon te persen, begon ik te pesten.” (geciteerd in Etty, 2024, p. 19).

Een ander gemeenschappelijk kenmerk is dat ze beiden hun hele leven stotterden. Ze hadden ook, wellicht mede als gevolg daarvan, een voorkeur voor het geschreven boven het gesproken woord. Carroll stotterde bijvoorbeeld bij het uitspreken van zijn naam ‘Dodgson’ en verwees daarom wel naar zichzelf als ‘dodo’. Maar alhoewel het effect op zijn omgeving beperkt geweest schijnt te zijn, stoorde het hemzelf in hoge mate en bezocht hij ook een spraaktherapeut (Woolf , 2010, p. 75). In het bijzonder zag hij problemen bij preken en het voorlezen van bijbelteksten. Zelf zei hij daar over “dat zij die er niet aan lijden, zich niet echt kunnen voorstellen wat een nadeel dat in je leven is” (Woolf 2010, p. 73). De meeste van zijn broers en zussen hadden overigens ook een spraakgebrek; mogelijk speelde het een rol dat zijn ouders volle neef en nicht waren.
Brandt Corstius zat er duidelijk minder mee en relativeerde zijn gebrek, zeker op latere leeftijd. Zo schreef hij in VN van 30-6-1979: “Op de middelbare school was een stotter even onvergeeflijk als een open gulp. De laatste jaren heb ik er geen last meer van. De last voor mijn toehoorders moet ook niet overdreven worden.” Volgens Etty (2024, p. 470) beloofde hij diverse uitgevers een boek aan stotteren te wijden; dat is er echter nooit gekomen.

Beiden waren eigenzinnig en hadden over veel onderwerpen een uitgesproken mening en waren daarin zeer vasthoudend. Bij Carroll zien we dat bijvoorbeeld in zijn universitaire pamfletten, waarin hij dean Liddell o.a. aanvalt op de bouwkundige veranderingen aan de gebouwen van Christ Church. Maar we vinden het ook terug in zijn ingezonden brieven in kranten, waarin hij eindeloos blijft reageren op briefschrijvers die het met hem oneens zijn, bijvoorbeeld over de regels voor tennis en de vaccinatie van kinderen (zie Savenije 2024).
De vasthoudendheid van Brandt Corstius kwam bijvoorbeeld tot uiting in zijn de jarenlange strijd die hij voerde in zijn columns over Buikhuijsen, de bio-criminoloog die een omstreden onderzoek uitvoerde naar de erfelijkheid van criminaliteit. Of in de langdurige vete met mede-VN-columnist Renate Rubinstein alias Tamar, die hij onder meer antisemitisme verweet.