Categorie: Pig and Pepper

Op de foto met een Nobelprijswinnaar

Phlizz

Online magazine van het Lewis Carroll Genootschap

Tijdens ons symposium van 2018 (in de Koninklijke Bibliotheek) gaf Fedde Benedictus een voordracht over Achilles en de schildpad. In datzelfde jaar had hij een ontmoeting met Roger Penrose die recent de nobelprijs voor Natuurkunde kreeg. Deze ontmoeting leverde een bijzondere foto op (met Roger Penrose achterop de driewieler).

Lees verder

Alice en de zoekgeraakte kat

Phlizz

Online magazine van het Lewis Carroll Genootschap

De illustrator Michael Cox was de gelukkige eigenaar van een kat, totdat deze plots verdween. Voor hem was dat aanleiding de kat af te beelden in allerlei beroemde scenes, waaronder één uit Alice in Wonderland. De kat is overigens inmiddels weer terecht.

Lees verder

Alice in Filter, tijdschrift voor vertalen

Phlizz

Online magazine van het Lewis Carroll Genootschap

Robbert-Jan Henkes heeft een aantal stukken geschreven in Filter over vertalingen van Alice in Wonderland:

Week 44: “Twee Alisja’s en een Anja”: over een zevental vertalingen van de eerst twee alinea’s: drie Russische en vier Nederlandse.
Zie https://www.tijdschrift-filter.nl/webfilter/vrijdag-vertaaldag/2020/week-44-robbert-jan-henkes/

Week 48: “Alieske in Wonderenland”: bij wijze van experiment vertaal hij de eerste alinea uit het Engels naar het Nederlands naar drie Russische voorbeelden.
Zie https://www.tijdschrift-filter.nl/webfilter/vrijdag-vertaaldag/2020/week-48-robbert-jan-henkes/

Lees verder

Alice in de Dikkie Dapper Krant

Phlizz

Online magazine van het Lewis Carroll Genootschap

De bibliografie van Henri heeft één bezwaar: hij is niet te overtreffen. Alles staat er in, tot wansmakelijke verzamelbundels met een tot drie pagina’s teruggebracht Alice-verhaal aan toe.  Ik was dan ook aangenaam verrast bij het doorspitten van mijn archief te stuiten op een volgens mij tot nu toe nergens beschreven versie.

Ik vond een aantal fotokopieën van de Dikkie Dapper Krant, een onduidelijk jeugdblad waarover ik  weinig kan vinden. Daarin ‘Alice’s avonturen in Wonderland – Een oud sprookje naverteld’. Het verhaal is in negen stukken van één tot anderhalve pagina geknipt, het eerste stond  in nummer 47 van jaargang 1952, het laatste in nummer 3 van 1953. De enige illustratie is het hoofd van Alice naast de kop van het verhaal.

Mijn serie kopieën is verre van compleet – ik heb alleen aflevering 1, 2, 4, 8 en 9, voldoende om een indruk te krijgen. De vertaling c.q. bewerking lijkt heel redelijk, maar over de echt moeilijke passages als de Tea Party en de Mock Turtle kan ik niet oordelen, want juist die ontbreken. Voor een complete set houd ik mij aanbevolen!

Lees verder

Gotisch Wonderland

Phlizz

Online magazine van het Lewis Carroll Genootschap

Het juli/augustusnummer 2020 van Filosofie Magazine zag er voor ‘ons’ veelbelovend uit: Alice  op het voorplat én een min of meer directe vermelding in de ondertitel van het nummer: Fantasie: Met Plato naar Wonderland. Aan het eind van zijn Voorwoord wenst Coen Simon ons “een fantastische zomer. Aan deze of gene zijde van Wonderland”, want zoals de hengelaar ons leert: “there’s more to the picture than meets the eye.”

Daarna blijkt dat we het moeten doen met één artikel, een essay van Florentijn van Rootselaar onder de titel ‘Onbegaanbare waarheden’ (p. 20-25).

Het stuk heeft twee illustraties die behoren bij de Alice-boeken, het artikel lijkt dus over Alice in Wonderland te gaan. Dat blijkt maar zeer ten dele het geval. Het boek komt niet voor in inleiding, onderzoeksvraag en afronding. Daarin draait het om een sub-genre van de fantastische literatuur, een specifieke griezelroman: de gotische roman/gothic novel. De auteur, die ruimhartig goochelt met kenmerken, stelt: “Ook een kinderboek als Alice in Wonderland (1865) van Lewis Carroll, pseudoniem van Charles Ludwige Dodgson, doet nogal gotisch aan”. Zijn argumenten daarvoor zijn niet heel overtuigend. “de poort naar een ander rijk” (dat is meer een algemeen kenmerk van fantastische literatuur). “De sfeer is droomachtig, zoals vaker in gotische romans”. Het woord ‘vaker’ maakt het al een vrij vaag punt, maar ‘droomachtig’ kun je plakken op aardig wat genres: sprookjes, magisch-realistische verhalen, romances. “….hoofden moeten rollen”, jawel, maar die rollen vervolgens niet. Ook de tweede verwijzing naar Alice is tamelijk lukraak. “Alles wordt vloeibaar in de gotische roman, ook de menselijke identiteit. [……] Ook bij Alice in Wonderland wordt, op speelse wijze, een spel gespeeld met de vaste identiteit”. Volgt een deel van de Rups-scène.

Verder ontbreken in Alice onder andere de stuwende kracht van de angst uit de gothic novel en het tamelijk willoze vrouwelijke slachtoffer. Het voelt bovendien een beetje vreemd een boek dat pas pakweg jaren dertig (en dan vooral ‘dankzij’ Dodgsons aangepaste reputatie) van de vorige eeuw óók donker geïnterpreteerd werd, met terugwerkende kracht het etiket ‘gotisch’ op te plakken. Ja, in ónze tijd is er een enorme hoeveelheid dark en gothic Alice, in druk, en online, maar dat is een gevolg van het sterk uitvergroten van enkele donkere elementen, die er zeker inzitten. Hetzelfde zie je gebeuren met sprookjes en andere klassiekers, zoals Pinokkio. Overigens is Alice daarin (ook) meestal actief, en graag zichtbaar met bebloed mes….
Misschien waren de tekeningen (of was het plan ervoor) er eerder dan de tekst en moest die er een beetje naartoe geschreven worden.

De geslaagde illustraties zijn van de in Rotterdam gevestigde kunstenaar Levi Jacobs. Het voorplatbeeld is ook van hem. Zijn werk wordt op de eigen site (www.levijacobs.nl) als volgt getypeerd: ‘His style is eye-catching, especially his use of colors and textures which have a refreshing escapist quality’ [cursivering van mij, HvV].

Op het voorplat hebben we een samenvoeging van twee Alice-ruimtes. We zien vooral de bij veel illustratoren, in het kielzog van Carroll zelf en Tenniel, populaire weergave van Alice’ kamervullende lijf in het huis van Konijn. Die is gecombineerd met de aankomstgang van Alice na haar val, met de kleine deur, het tafeltje met de sleutel erop, iets aangegetens, de stoel, en een van de plafondlampen. Aangevuld met een zwarte kat, meer Dina of Kitty dan Chesire -, maar óók een gotisch element. In de kamer heb je vier vloeren (of plafonds).
Het is een eigentijdse Alice: ze is tamelijk sportief gekleed, en draagt Nikes.

De twee binnenillustraties ogen niet meteen onheilspellend. De eerste van de twee is dat echter zeker wel, en past goed bij de enge, fantastische literatuur die besproken wordt. We zien Alice op de rug. Ze moet over een schaakbordvloer (uit Spiegelland, populair op dark-Alice-pagina’s), niet richting een mooie tuin, maar naar het zwarte gat van een tunnel waarboven een grote kat (Chesire -) loert. Neus en snorharen vallen samen met de muur boven het gat, de tunnel is meteen het keelgat van de kat. Langs twee bekende figuren moet ze, Rups en Konijn. Konijn, die zogenaamd niet kijkt, ziet er vet onbetrouwbaar uit, Rups is meer ongenaakbaar. Ze hebben hun tentakels, de uitlopers van ‘hun’ paddenstoel, al verbonden met Alice’lijf, die gaan over in haar benen.
Ja, het verhaal gotisch máken, dat kan een goede illustrator.

De tweede illustratie is wat traditioneler, zij het dat de waterpijp meestal óp de paddenstoel staat. Alice, die helaas ontbreekt, heeft dan ongeveer de afmetingen van de waterpijp hier. Haar hoofd komt net boven de rand uit. Paddenstoel en waterpijp hebben wel een donkerder, of in elk geval: volwassener,  lading gekregen, vooral vanaf de jaren zestig van de vorige eeuw,  toen de nadruk kwam te liggen op de geestverruimende werking ervan. Maar deze illustratie lijkt toch vooral bedoeld om het stukje over ‘spelen met de identiteit’ te begeleiden.

Filosofie Magzine, juli/augustus 2020.

Henk van Viegen

P.S. voor extra informatie over de gothic novel, zie: https://www.feedyourneedtoread.com/gothic-novel-10-key-elements/

Lees verder

Alice in De Volkskrant – aanvullingen

Phlizz

Online magazine van het Lewis Carroll Genootschap

‘Alice in De Volkskrant’ zou een regelmatige Phlizz-rubriek kunnen zijn, gezien hoe vaak de woordcombinatie Alice in Wonderland voorkomt in die krant. De betreffende artikelen knip ik meestal uit – als ik de schaar kan vinden. Graag maak ik de lezer deelgenoot.

Peter de Waard schreef in zijn column De kwestie (20-05-20) over geld, onder de titel “Is geld nu van ruilmiddel een tovermiddel geworden?”. Citaat: “Nu is geld alle economische theorieën overstegen. Het is van ruilmiddel geëvolueerd tot tovermiddel. Overheden voelen zich Alice in Wonderland. Ze kunnen onbeperkt lenen, omdat hun eigen centrale banken die leningen opkopen.” En de slotzin: “Ze [=economen] schrijven vaker sprookjes- dan economieboeken.”
Voor zover mij bekend heeft Alice nooit geld geleend, en zeker niet onbeperkt. De vergelijking slaat dan ook als kut op Dirk. Toch is uit kop en slotzin duidelijk wat De Waard bedoelt: hij ziet Alice als de verpersoonlijking van het sprookje, als een soort tovervrouwtje, als een zusje van Sneeuwwitje, Roodkapje en Doornroosje, als een nichtje van Harry Potter. Kortom, als alles wat ze juist niet is.
Het meest wonderbaarlijke is dat de vergelijking bij vele lezers toch waarschijnlijk een vaag soort gevoel van herkenning zal oproepen, omdat het fenomeen ‘Alice in Wonderland’ ze bekend is van speel- of tekenfilm, strip- of kleurboek, of van citaten als het bovenstaande. Daarmee is de cirkel rond.

Sheila Sitalsing heeft al eerder getoond dat ze ‘Alice’ werkelijk heeft gelezen, en dat blijkt ook uit de in de vorige Phlizz aangehaalde passage uit haar column van 15 mei. Jammer genoeg is daar de titel weggevallen, die luidde ‘Waterpijp’. Ook de slotzin verdient het hier te worden geciteerd: “Deemoedig beloofde de minister beterschap. Uit de pijp van de Rups kringelde rook.”

Van een vriend kreeg ik een artikel uit de Volkskrant van 20 maart, dat ik zelf niet meer had. Een interview met de 89-jarige Tonke Dragt. Interessant, maar ik had het niet bewaard. Nu pas zag ik dat de schrijfster poseerde voor haar boekenkast, waarin tientallen Aliceboeken te herkennen waren – duidelijk een verzameling. Wat jammer dat in het artikel daar met geen woord over wordt gesproken.

En dan is er nog de link tussen Alice en de bizarre samenzweringstheorieën in verband met de coronaepidemie. Op 4 juni was de zaterdagbijlage van de Volkskrant gewijd aan de wereld van het complotdenken. Een artikel van Michael Persson, “De feiten zullen volgen”, gaat over de Amerikaanse beweging QAnon – met miljoenen aanhangers die menen dat de media louter leugens verspreiden. Belangrijkste aanhanger: Donald Trump. Twee citaten uit dit artikel: “Hij [een woordvoerder] verwees naar Godfather III, Sneeuwwitje en Alice in Wonderland. En naar Het Grote Ontwaken, wat als het doel van de beweging kan worden gezien en verwijst naar eerdere religieuze oplevingen in de afgelopen eeuwen. Openbaringen, maar dan in de 21ste eeuw.” En even verderop: “Onthoud: desinformatie is echt. God zegene u. Alice & Wonderland. Het Grote Ontwaken.” In een vervolgartikel op 8 juli wordt ook nog vermeld dat QAnon het Witte Konijn als mascotte hanteert. Citaat: “Heeft iemand anders ‘Q’ en het ‘Witte Konijn’ het konijnenhol in gevolgd en hoe dit allemaal samenhangt met het coronavirus?”

Zomaar met een onbekende een gesprek aangaan over Alice was altijd al riskant, maar nadat je de fatsoensrakkers van je af hebt geschud, dreigt nu dus een nieuw gevaar: te worden aangezien voor een complotdenker!

Lees verder

De Jabberwock van deze tijd: het Coronavirus

Phlizz

Online magazine van het Lewis Carroll Genootschap

Zoals we allemaal weten kan het werk van Carroll opduiken op de meest onverwachte plaatsen. Zo werden wij onlangs benaderd door Teun Guichelaar. Vorig jaar had ik al contact met hem gehad in zijn hoedanigheid als schrijver van het liedje Jabberwocky >>klik<< van de rockband Black Monsoon. Van hem kreeg de redactie het volgende bericht:

Naast mijn muzikantenbestaan werk ik als wetenschappelijk onderzoeker bij het Centrum voor Infectieziektebestrijding binnen het RIVM. Een gewaardeerde collega daar, professor Cécile van Els, is naast haar aanstelling bij het RIVM ook verbonden aan de Universiteit van Utrecht en aanvaardde vandaag haar hoogleraarschap in het vakgebied ‘Vaccinologie’ bij die universiteit door het geven van een oratie. In die oratie haalde zij meerdere keren werk van Lewis Carroll aan als analogie voor infectieziekten en de zoektocht naar een vaccin. Nu de wereld in haar greep is van het nieuwe coronavirus en men op zoek is naar een vaccin als wapen tegen dat nieuwe ‘monster’ kon de actualiteit van COVID-19 nu natuurlijk niet ongenoemd blijven in haar oratie.

Zo’n oratie is een plechtigheid waarbij de hoogleraar in een rede aan publiek een laagdrempelige uitleg geeft over zijn/haar vakgebied. In Utrecht vindt die plaats in een plechtige zaal van het Academiegebouw, waarbij de rede wordt ingeleid met muziek die gekozen wordt door de hoogleraar en door een organist gespeeld wordt op het daar aanwezige orgel. Tijdens die muzikale inleiding betreden belangstellende hoogleraren in cortège de zaal. Professor Van Els koos daarvoor muziek van de film Alice In Wonderland. Die muziek zou het opstapje vormen naar de volgende Lewis Carroll-verwijzing, in de introductie van haar oratie. Die volgende verwijzing is er eentje naar The Jabberwock, of Jabberwocky. Het mysterieuze monster van Carroll dat een onvoorspelbare dreiging vormt in de wereld buitenshuis gebruikt Van Els als analogie voor het nog mysterieuze nieuwe coronavirus dat ons nu te grazen neemt als we niet goed uitkijken buiten onze quarantaine. We worden er, net als in Jabberwocky, voor gewaarschuwd en ondernemen stappen om het te lijf te gaan (door het met een vaccin te voorkomen). Het nieuwe coronavirus is dus de Jabberwock. Daarbij legt Van Els uit hoe ongeveer 150 jaar geleden werd ontdekt dat infectieziekten worden veroorzaakt door besmetting met microscopisch kleine organismen (zoals virussen en bacteriën) van mens tot mens. Die ontdekking werd gedaan in de tijd dat Lewis Carroll zijn literatuur schreef. De ontdekkers van de wetenschappelijke theorie van infectieziekten en de filosoof Lewis Carroll zijn dus tijdgenoten. Saillant detail dat Van Els niet vermeldde: Carroll overleed aan een longontsteking (waarvan we nu weten dat die wordt veroorzaakt door microben als pneumokok-bacteriën, griepvirussen en coronavirussen).

Omdat publiek vanwege coronamaatregelen nu niet fysiek in de zaal aanwezig kon zijn, werd de oratie speciaal online uitgezonden. Veel hoogleraren stellen nu hun oratie uit omdat maatregelen tegen corona een feestelijke fysieke bijeenkomst rondom een oratie belemmeren. Professor Van Els koos er vanwege de urgente relevantie van haar onderzoeksthema voor het algemeen belang nu  voor om de oratie online toch plaats te laten vinden. En omdat die oratie online plaatsvond, werd haar presentatie opgenomen en is die presentatie openbaar terug te zien via de website van de Universiteit Utrecht.

We zijn heel blij dat Teun ons op de hoogte stelde van deze bijzondere oratie en wensen hem en zijn collega’s heel veel succes met het verslaan van de Jabberwock van deze tijd.

Lees verder

Alice in de Volkskrant

Phlizz

Online magazine van het Lewis Carroll Genootschap

Volkskrant 15 mei 2020
Een fragment uit de column van Sheila Sitalsing

Lees verder

Honi soit qui mal y pense

Phlizz

Online magazine van het Lewis Carroll Genootschap

In de kwartierstaat van Charles Dodgson kwam ik tegen dat hij afstamt van Koning Edward III. In de kwartierstaat van Alice Liddell zag ik dat ook zij afstamt van Edward III. Laat dit nu de koning zijn die de The Most Noble Order of the Garter, de hoogste Britse ridderorde, heeft ingesteld. Volgens de overlevering zou Edward III de afgevallen kousenband van een dame hebben opgeraapt en, daar dit een nogal intiem accessoire is, zou hij (in het Oudfrans) erbij gezegd hebben: “Honi soit qui mal y pense”, of vrij vertaald: “Schande over wie er kwaad van denkt”. Mag dit, behalve als devies voor de orde, ook gelden voor de vriendschap tussen Dodgson en Alice Liddell? Ik vind van wel.

Lees verder

‘Logic games’ wordt ‘logic puzzles’

Phlizz

Online magazine van het Lewis Carroll Genootschap

Recent schafte ik bij een webwinkel het boekje Logic Games by Lewis Carroll aan. Het kostte bijna niets en de titel maakte me nieuwsgierig; de beschrijving van de webwinkel gaf geen enkele indicatie van de inhoud. Kortom, ik wilde me wel laten verrassen.
De verrassing was dubbel:

  1. Het bleek de inhoud van The Game of Logic te bevatten.
  2. Bij het printen en vermenigvuldigen was het een en ander misgegaan: alle diagrammen waren verminkt tot een onoverzichtelijke brij van horizontale en verticale streepjes. Ook de overgetypte tekst had het productieproces niet ongeschonden doorstaan.

De enige meta-informatie in het boekje zelf luidt als volgt:  “This ebook was created with BackTypo (http://backtypo.com) by Simplicissimus Book Farm.”

Ter illustratie hierbij drie afbeeldingen:

  • de cover van het boekje,
  • een afbeelding met toelichting uit The Game of Logic, Macmillan-editie uit 1887
  • “dezelfde” afbeelding met toelichting uit mijn nieuwe aanwinst.
Lees verder